विराटनगर : सम्बन्धहरू टुक्रिरहेका र पारिवारिक कलहले समाजलाई गाँजिरहेको बेला मोरङको सुन्दरहरैँचा नगरपालिकाले एक ‘नयाँ क्रान्ति’ को सूत्रपात गरेको छ: ‘मिलेर बसेका’ उत्कृष्ट दम्पतीलाई सम्मान गर्ने ‘ढुकुर जोडी’ अभियान! यो अभियान केवल सम्मान मात्र नभई, बढ्दो दाम्पत्य कलहको ज्वारभाटालाई रोक्ने एक ‘अभूतपूर्व’ सामाजिक प्रयोग हो।
सम्बन्धको संकटमा ‘ढुकुर जोडी’ को अवधारणा
सुन्दरहरैँचा नगरपालिकाको न्यायिक समितिमा पति-पत्नीबीचको झै-झगडा, लैंगिक हिंसा र गाली बेइज्जतीसम्बन्धी मुद्दाहरू ‘दिन-प्रतिदिन’ बढ्दै गएपछि नगरपालिकाले यो ‘अद्वितीय’ अवधारणा ल्याएको उपमेयर अकली चौधरीले बताएकी छन्। ‘बितेको ३ वर्षमा श्रीमान-श्रीमतीसँग सम्बन्धित १२६ वटा मुद्दा न्यायिक समितिमा परेको’ तथ्यांकले सम्बन्धको संकट कति गहिरो छ भन्ने देखाउँछ। आर्थिक वर्ष ७९/८० मा १९० मुद्दामध्ये ४१ वटा, ८०/८१ मा २१२ मध्ये ६२ वटा, र यो वर्ष ८२ वटा दर्ता भएकोमा २३ वटा पति-पत्नी झगडासँग सम्बन्धित रहेका छन्। यो भयावह चित्रलाई बदल्न ‘ढुकुर जोडी’ कार्यक्रम राखिएको उपमेयर चौधरीको भनाइ छ।
‘उत्कृष्ट दम्पती’ को कठोर मापदण्ड: जब सम्बन्ध बन्छ ‘परीक्षा’
यो सम्मान पाउनु ‘चुनौतीपूर्ण’ छ। नगरपालिकाले ‘ढुकुर जोडी’ का लागि तोकेका मापदण्डहरू केवल लामो वैवाहिक जीवनमा मात्र सीमित छैनन्, बरु यसले पारिवारिक मूल्यमान्यता र सामाजिक सद्भावलाई केन्द्रमा राखेको छ:
- १० वर्षे वैवाहिक ‘परीक्षा’: कम्तीमा १० वर्ष विवाह भएको हुनुपर्ने।
- कानुनी ‘शुद्धता’: श्रीमान् श्रीमती दुवैको नेपाली नागरिकता र विवाह दर्ता अनिवार्य।
- स्थानीय ‘जरा’: स्थायी रूपमा सुन्दरहरैँचा नगरपालिकामा बसोबास गरेको हुनुपर्ने।
- सन्तानको ‘अधिकार’: छोराछोरीको जन्मदर्ता र नागरिकता बनाउने उमेर पुगेका भए नागरिकता बनाएको हुनुपर्ने।
- शिक्षाको ‘महत्व’: विद्यालय जाने उमेरका छोराछोरी भए विद्यालयमा भर्ना गरेको हुनुपर्ने।
- संयुक्त परिवारको ‘मेरुदण्ड’: निरन्तर रूपमा संयुक्त परिवारमा (बुवा वा आमा/सासू वा ससुरा सँग) बसेको हुनुपर्ने, अलग भिन्न नभएको। यो मापदण्डले आधुनिक समाजमा संयुक्त परिवारको महत्वलाई जोड दिएको छ।
- अभिभावकको ‘सेवा’: बुवाआमा वा सासूससुरालाई राम्रोसँग हेरचाह, पालनपोषण, मायाममता गरेको हुनुपर्ने।
- विवादमुक्त ‘इतिहास’: हालसम्म अदालत, प्रहरी चौकी, न्यायिक समिति वा समाजमा श्रीमान्-श्रीमतीको झगडा परी निवेदन दर्ता नगराएको हुनुपर्ने। यो मापदण्डले सम्बन्धको ‘स्वच्छता’ लाई प्राथमिकता दिएको छ।
- नेपालमै ‘निष्ठा’: निरन्तर नेपालमै बसोबास गरेको हुनुपर्ने, विवाह भएको १० वर्षमा वैदेशिक रोजगारमा २ वर्षभन्दा बढी नबसेको।
यी मापदण्डहरूले ‘ढुकुर जोडी’ बन्नुलाई केवल एउटा सम्मान मात्र नभई, ‘सुखद दाम्पत्य जीवन’ को एक ‘कठोर परीक्षा’ बनाएको छ।
समाजमा नयाँ ‘तरंग’: के यो अभियानले सम्बन्ध जोड्न सक्ला?
यो अभियानले समाजमा लामो समयदेखि विभिन्न आरोह-अवरोह पार गर्दै सुखद दाम्पत्य जीवनयापन गर्दै आएका जोडीहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने लक्ष्य राखेको छ। सुन्दरहरैँचा नगरपालिकाको यो कदमले बढ्दो सम्बन्ध विच्छेद र पारिवारिक विखण्डनको चुनौतीलाई सम्बोधन गर्न ‘नयाँ बाटो’ देखाएको छ। अब हेर्न बाँकी छ, ‘ढुकुर जोडी’ अभियानले समाजमा कस्तो सकारात्मक तरंग ल्याउँछ र कति दम्पतीहरू यो ‘उत्कृष्टता’ को मापदण्डमा खरो उत्रन सक्छन्!
२०८२ जेष्ठ ७, बुधबार
