काठमाडौं : माओवादी केन्द्रमा नेपाल समाजवादी पार्टी (नेसपा) को समायोजनले नेपालको राजनीतिक वृत्तमा नयाँ तरङ्ग ल्याएको छ। गङ्गानारायण श्रेष्ठको नेतृत्वमा रहेको नेसपा पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ नेतृत्वको नेकपा (माओवादी केन्द्र) मा समाहित भएको हो। यसले माओवादी केन्द्रलाई थप सुदृढ बनाउने र समाजवादी आन्दोलनलाई नयाँ दिशा दिने अपेक्षा गरिएको छ।
समायोजनका मुख्य बुँदाहरू र तिनको विस्तृत विश्लेषण
सोमबार राजधानीमा सार्वजनिक गरिएको ५ बुँदे सहमतिपत्रले पार्टी समायोजनको मार्गचित्र स्पष्ट पारेको छ। यसका मुख्य बुँदाहरू र तिनको विस्तृत विश्लेषण तल प्रस्तुत गरिएको छ:
१. मार्गदर्शक सिद्धान्त: मार्क्सवाद–लेनिनवाद र माओवादको निरन्तरता
समायोजित पार्टीको मार्गदर्शक सिद्धान्त मार्क्सवाद–लेनिनवाद र माओवाद रहनेछ। यसलाई विचारधारात्मक मेरुदण्ड मानिएको छ। यसले माओवादी केन्द्र आफ्नो मूल विचारबाट विचलित नभएको र समाजवादी क्रान्तिको लक्ष्यमा अडिग रहेको सन्देश दिएको छ। नेसपाले पनि यस सिद्धान्तलाई आत्मसात् गर्नुले दुवै पार्टीबीच सैद्धान्तिक एकरूपता रहेको देखिन्छ। यसले भविष्यमा पार्टीभित्र वैचारिक विचलन आउने सम्भावनालाई कम गर्न सक्छ।
२. राजनीतिक कार्यक्रम: नेपाली विशेषताको समाजवादी क्रान्ति
पार्टीको कार्यक्रम नेपाली विशेषता अनुसारको समाजवादी क्रान्तिको कार्यक्रम हुनेछ। राष्ट्रिय सन्दर्भ र जनभावनालाई आधार बनाएर कार्यक्रम अघि बढाइने उल्लेख छ। यसले नेपालको आफ्नै सामाजिक, आर्थिक र सांस्कृतिक परिवेश सुहाउँदो समाजवादको परिकल्पना गरेको छ। यो ‘एकै नापको सबैलाई सुहाउने’ (One-size-fits-all) मोडल भन्दा फरक छ, जसले गर्दा जनताको आवश्यकता र आकांक्षालाई सम्बोधन गर्न सजिलो हुनेछ। यसले नेपाली समाजको विविधतालाई समेट्दै समाजवादको व्यावहारिक मार्गचित्र कोर्ने प्रयास गरेको छ।
३. आन्दोलनको स्वरूप: सडक, सदन र सरकारको प्रयोग
समाजवादी क्रान्तिका लागि सडक, सदन र सरकार सबै क्षेत्रका आन्दोलनको प्रयोग गरिनेछ। तत्कालीन कार्यनीतिक विषयमा भने पार्टीभित्र छलफल र आपसी सहमतिका आधारमा निर्णय गरिने व्यवस्था गरिएको छ। यो बुँदाले माओवादी केन्द्र अब हिंसात्मक विद्रोहको बाटोमा नरहेको र शान्तिपूर्ण तथा लोकतान्त्रिक माध्यमबाटै समाजवाद स्थापना गर्ने लक्ष्य राखेको स्पष्ट पारेको छ। सडक आन्दोलनले जनदबाब सिर्जना गर्न, सदनले नीति निर्माणमा प्रभाव पार्न र सरकारले ती नीतिहरूलाई कार्यान्वयन गर्न मद्दत गर्नेछ। यसले पार्टीलाई विभिन्न राजनीतिक परिस्थितिमा लचिलो भई अघि बढ्न सक्ने क्षमता प्रदान गर्छ।
४. संगठन सञ्चालनको सिद्धान्त: जनवादी केन्द्रीयता र वैचारिक स्वतन्त्रता
पार्टीमा विचारको स्वतन्त्रता र कार्यान्वयनमा एकरूपता रहने जनवादी केन्द्रीयताका सिद्धान्तलाई मान्यता दिइनेछ। साथै, केही वैचारिक विषयमा महाधिवेशनसम्म छलफल गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ। जनवादी केन्द्रीयताको सिद्धान्तले पार्टीभित्र विचारको स्वतन्त्रता र खुला बहसलाई प्रोत्साहन गर्छ, तर निर्णय भइसकेपछि त्यसको पालना सबैले गर्नुपर्ने हुन्छ। यसले पार्टीभित्र लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई प्रवर्द्धन गर्दै अनुशासन कायम राख्न मद्दत गर्छ। महाधिवेशनसम्म वैचारिक छलफल खुला राख्ने प्रावधानले नयाँ विचार र दृष्टिकोणलाई आत्मसात् गर्न सकिने सम्भावनालाई खुला राखेको छ।
५. संगठनात्मक समायोजन: जिम्मेवारीसहितको समावेशीकरण
गङ्गानारायण श्रेष्ठलाई माओवादी केन्द्रको केन्द्रीय सचिव बनाइएको छ भने समायोजन भएका अरुहरूलाई संगठनमा उचित जिम्मेवारीसहित समावेश गरिनेछ। यो बुँदाले नेसपाका सदस्यहरूको योग्यता र क्षमतालाई कदर गर्दै उनीहरूलाई पार्टीको मूल प्रवाहमा ल्याउने सुनिश्चित गरेको छ। श्रेष्ठलाई केन्द्रीय सचिव बनाउनुले उनको राजनीतिक अनुभव र क्षमतालाई माओवादी केन्द्रले उच्च मूल्याङ्कन गरेको देखाउँछ। यसले पार्टीभित्र एकता र सहकार्यको भावनालाई बलियो बनाउन मद्दत गर्नेछ। अन्य सदस्यहरूलाई पनि सम्मानजनक जिम्मेवारी दिइनुले उनीहरूमा अपनत्वको भावना विकास हुनेछ र पार्टीको समग्र संगठनलाई थप बलियो बनाउनेछ।
यस समायोजनले नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्छ। यसले माओवादी केन्द्रलाई थप सुदृढ बनाउने र समाजवादी क्रान्तिको लक्ष्यमा अघि बढ्न मद्दत गर्नेछ। यद्यपि, दुवै पार्टीका कार्यकर्ताबीचको भावनात्मक समायोजन र वैचारिक एकरूपता कायम राख्न भने थप चुनौतीहरू आउन सक्छन्। यस समायोजनले आगामी दिनमा नेपालको राजनीतिक समीकरणमा कस्तो प्रभाव पार्छ, त्यो भने हेर्न बाँकी नै छ।
२०८२ जेष्ठ १२, सोमबार
