प्रकाश मिश्र ः नेपाली राजनीतिको महासागरमा आफ्नो छुट्टै अस्तित्व बनाएका, नेकपा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ’प्रचण्ड’, यतिखेर देशव्यापी ’ऐतिहासिक’ मध्यपहाडी लोकमार्ग अभियानमा होमिएका छन् । तराई–मधेस जागरण अभियानको रापताप सेलाउन नपाउँदै, उनले फेरि अर्को राष्ट्रव्यापी यात्रा सुरु गरेका छन् जहाँ उनको जोश, जाँगर र उत्साह हिमालका झरनाझैँ उर्लेको छ । यो अभियानको केन्द्रमा स्वयं प्रचण्ड रहेकाले उनका हरेक पाइला र शब्दलाई राष्ट्रिय मिडिया र जनताले चासोपूर्वक हेरेका छन् । तर, यही अभियानको एक अदृश्य, अथक र निष्ठावान सारथि भने सधैँ छायामा पर्ने गरेकी छिन् । प्रचण्डकी कान्छी छोरी तथा नेकपा माओवादी केन्द्रकी केन्द्रीय सदस्य गंगा दाहाल ।
प्रचण्ड र उनकी पत्नी सीता दाहालका चार सन्तानमध्ये गंगा कान्छी छोरी हुन् । उनीभन्दा अगाडि जेठी छोरी ज्ञानु दाहाल (निधन भइसकेको छ), जेठा छोरा प्रकाश दाहाल (जसको पनि असामयिक निधन भएको छ), र अर्की छोरी रेणु दाहाल जो हाल भरतपुर महानगरपालिकाको मेयरका रूपमा सक्रिय छिन् । पारिवारिक दुःखको भारी र राजनीतिक संघर्षको दोहोरो बोझका बाबजुद गंगाले आफूलाई कहिल्यै विचलित हुन दिइनन् । जनयुद्धको भूमिगत कालखण्डदेखि शान्ति प्रक्रिया हुँदै संसदीय राजनीतिको उतारचढावसम्म, गंगाले आफ्ना पिताको हरेक संघर्ष र पार्टीको हरेक चुनौतीमा अविचलित साथ दिएकी छिन् । उनी केवल एक सन्तान मात्र होइनन्, बरु प्रचण्डको राजनीतिक जीवनको एक महत्त्वपूर्ण साक्षी र सशक्त सहयात्री हुन् ।
अदृश्य हात, अथक पाइलाः अभियानमा गंगाको भूमिकाको अन्तर्कथा
प्रचण्डको हरेक सार्वजनिक कार्यक्रममा गंगाको उपस्थिति अनिवार्य जस्तै हुन्छ । उनी मंचको पछाडि, गाडीभित्र वा जनतासँगको भेटघाटमा, सधैँ आफ्ना पिताको काँधमा काँध मिलाएर हिँडेकी देखिन्छिन् । उनको भूमिका केवल ’छोरी’ को मात्र छैन । उनी पार्टीको केन्द्रीय सदस्यका रूपमा संगठन निर्माण, जनसम्पर्क विस्तार र आवश्यक समन्वयमा उत्तिकै सक्रिय छिन् । प्रचण्डको व्यस्त कार्यतालिकाको व्यवस्थापन गर्नेदेखि लिएर विभिन्न तहका नेता तथा कार्यकर्ताहरूसँगको समन्वय मिलाउनेसम्मका जटिल कार्यहरूमा गंगाको भूमिका अपरिहार्य छ । उनको सूक्ष्म व्यवस्थापन र अथक परिश्रम बिना प्रचण्डका अभियानहरू यति सहज र व्यवस्थित हुन सम्भव छैनन् ।
मध्यपहाडी लोकमार्ग अभियानमा पनि गंगाको सक्रियता लोभलाग्दो र अनुकरणीय छ । प्रचण्डको ऊर्जावान भाषण र उत्साहपूर्ण उपस्थितिको पछाडि गंगाको निरन्तरको साथ र समन्वयको ठूलो हात छ । उनी हरेक दिन, बिना कुनै तामझाम र मिडियाको चासो बिना, आफ्नो जिम्मेवारी निर्वाह गरिरहेकी छिन् । लामो यात्रा, अव्यवस्थित बसाइ र थकानका बाबजुद पनि उनको अनुहारमा देखिने आत्मविश्वास र कार्यप्रतिको समर्पणले धेरैलाई प्रेरणा दिन्छ । उनी पार्टीका कार्यकर्ताहरूसँग घुलमिल हुन्छिन्, उनीहरूका गुनासा सुन्छिन् र आवश्यक परे समाधानका लागि पहलसमेत गर्छिन्। यसरी, उनी पिता र कार्यकर्ताबीचको एउटा महत्त्वपूर्ण सेतुका रूपमा समेत काम गरिरहेकी छिन् ।
गंगाको निष्ठाः मौन समर्पणको अनुपम गाथा
नेपाली राजनीतिमा छोराछोरीले पिता–पुर्खाको राजनीतिक विरासत धान्ने र शक्तिमा आउने प्रचलन सामान्य छ । तर, गंगा दाहालको सक्रियता त्यसभन्दा फरक छ । उनी सञ्चार माध्यमको चमकधमकबाट टाढा रहन रुचाउँछिन् । कुनै विशेष पद वा प्रतिष्ठाको दौडमा उनी देखिँदैनन् । उनको एकमात्र ध्येय आफ्ना पिताको राजनीतिक लक्ष्य र पार्टीको विचारलाई सफल बनाउनु हो । यो निष्ठा, लगनशीलता र मौन समर्पण नेपाली राजनीतिको कोलाहलमा विरलै देख्न पाइन्छ । उनको निःस्वार्थ सेवाभावले पार्टी संगठनलाई सुदृढ बनाउन र जनतासँगको सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ ।
प्रचण्डको हरेक सफलता, हरेक सार्वजनिक उपस्थितिको पछाडि गंगा जस्ता धेरै अदृश्य नायकहरूको योगदान हुन्छ, जसलाई हामीले प्रायः बिर्सिन्छौँ । मध्यपहाडी लोकमार्गमा प्रचण्डको हुंकार गुञ्जिँदा, त्यसको धरातलमा गंगाको अटुट साथ र अथक मेहनतको छाप स्पष्ट देख्न सकिन्छ । उनको यो मौन र निस्वार्थ समर्पणले नेपाली राजनीतिको अर्को पाटोलाई उजागर गरेको छ, जहाँ शक्ति र प्रदर्शनभन्दा पनि निष्ठा र त्यागको महत्त्वलाई उजागर गरिएको छ। यो ’ऐतिहासिक’ अभियानमा गंगा दाहालको भूमिका पनि उत्तिकै ’ऐतिहासिक’ र स्मरणीय रहनेछ, भले नै उनको नाम कमैले लिऊन् ।
२०८२ जेष्ठ ९, शुक्रबार
